Zwiedzając Złoty Trójkąt: Delhi – Agra – Jaipur miałem okazję nacieszyć oczy pięknymi widokami, zobaczyć niezwykłe miejsca i zabytki, kosztować pysznych dań indyjskiej kuchni (mnóstwo opcji wege!), w międzyczasie nieustannie pieszcząc skórę palącym indyjskim słońcem. Tyle wrażeń dla ciała przed wylotem wypadało zrównoważyć doświadczeniem duchowym, dlatego ostatni przystanek przed powrotem do Delhi i wylotem z Indii zaplanowałem w Pushkar – niewielkiej miejscowości ulokowanej wokół brzegów świętego jeziorka o tej samej nazwie, miejscu pielgrzymek religijnych wyznawców hindu i sikhów oraz licznych turystów.

Główną przyczyną odwiedzin dla lokalnych pielgrzymów ma być jedyna na świecie świątynia boga Brahma, według religii hindu – stworzyciela świata. Już pierwszego dnia w Delhi zasłyszałem opowieść, że według ich wierzeń angielskie słowo god, czyli bóg, można rozłożyć na czynniki pierwsze w następujący sposób:

• G Generator, czyli Stwórca bóg Brahma
• O Operator bóg Vishnu
• D Destroyer, czyli Niszczyciel bóg Sheeva

Wbrew moim oczekiwaniom, pierwsze co rzuciło mi się w oczy po dotarciu do Pushkar to mnóstwo turystów… spoza Indii. Po tygodniu spędzonym w kraju, chyba pierwszy raz nie byłem jedynym Europejczykiem w zasięgu wzroku!
Bophal wyjaśnił, że wiele osób przyjeżdża tam na miesiąc i dłużej aby korzystać z z uroków spokojnego, uduchowionego życia. Pushkar miał również być miejscem wyłącznie wegetariańskiego jedzenia i zupełnie wolnym od alkoholu – choć ten drugi mit upadł już ze dwie godziny po przyjeździe, w pierwszej odwiedzonej kawiarni, gdzie obsługa nie mogła uwierzyć że nie kupię chociaż piwka .

Muszę przyznać że jak na główny cel lokalnych pielgrzymów, świątynia Brahmy zawiodła moje oczekiwania. Uroki Pushkar można jednak odkrywać spacerując bez pośpiechu po wąskich uliczkach pełnych innych świątyń – dla mnie często dużo bardziej atrakcyjnych dla oka niż “główna atrakcja”. Piękne widoki oferuje również centralnie położone jeziorko, zwłaszcza w porze zachodu słońca.

Przykre jednak było to, że nawet najświętsze miejsca hindusów nie są wolne od oszustów i naciągaczy. Na widok zagranicznego turysty zawsze znajdzie się ktoś żądny nieuczciwego zarobku. W moim przypadku rozmowa zaczęła się od wręczenia garści kwiatków, które koniecznie trzeba (natychmiast!) zanieść nad święte jeziorko i złożyć w ofierze bogom. Oczywiście wszystko to w imię “szanujmy się nawzajem”, “dobrej karmy” itp. Szkoda że na koniec modlitwy ta sama osoba domaga się ofiary finansowej – “wiesz, różnie dają, jedni 20 dolarów, inni 50 albo więcej” no i jeszcze “to nie dla mnie, to na jedzenie dla biednych”.

Wystarczy podnieść głowę aby czar prysł: przez 2 dni nie widziałem ani jednego hindusa składającego podobną ofiarę, ani jednego głodnego nakarmionego przez tych – jak sami siebie określali – “świętych ludzi”, których uśmiech i urok znikał natychmiast po odmowie przekazania pieniędzy. Na pytanie jak się ma oszukiwanie turystów do wzajemnego szacunku i dobrej karmy nie marnowałem zdrowia.

Podobnie jak “nie samym chlebem żyje człowiek” (Mt 4, 4b), tak i nie samą modlitwą żyje Pushkar. Jak przystało na miejsce przyciągające wielu turystów, chętni znajdą tam możliwość aktywnego spędzenia czasu. Widząc na horyzoncie koniec pierwszego etapu podróży, zdecydowałem się więc wycisnąć z ostatnich dni ile tylko się da i w ramach poszukiwania nowych doświadczeń wyruszyć na camel safari – przejażdżkę na wielbłądzie.

Mój przewodnik na tę mini-wycieczkę wskazuje mi wielbłąda na którym pojadę i objaśnia technikę wsiadania. Siodło i strzemiona przypominają nieco te do jazdy konno, a ulokowanie się w nich jest znacznie łatwiejsze, ponieważ zwierzę siedzi. Siadam więc i ja, a przewodnik każe mi się odchylić do tyłu i mocno trzymać łęku siodła – już po sekundzie wiem dlaczego. Wielbłąd wstaje bowiem najpierw tylnymi nogami, potem przednimi, co przez moment powoduje przechył około 45 stopni! Na szczęście nie narobiłem sobie wstydu i utrzymałem się w siodle.

Sama jazda – przynajmniej przy naszej spacerowej prędkości – również przywodziła na myśl jazdę konno. Zupełnie inaczej niż podczas przejażdżki na słoniu kilka dni wcześniej, która z kolei budziła skojarzenia z przeprawą niewielką łódką czy pontonem po drobnych falach przy morskim brzegu.

Celem wyprawy była rozpościerająca się zaraz za miasteczkiem pustynia – miejsce na tyle znane, że stało się scenerią wielu Bollywoodzkich filmów i seriali. Rzeczywiście już po krótkiej chwili na naszej drodze kończy się asfalt, zastąpiony przez grząski żółty piasek rodem z nadbałtyckiej plaży. Po nieco mniej niż godzinie i pokonaniu około 3,5-4 km docieramy do celu – malowniczych wzgórz na granicy pustynno-stepowego krajobrazu oraz sąsiadującego obozowiska straganów z herbatą, przekąskami i pamiątkami. Oddalamy się nieco od głównego “rynku” i zasiadamy w cieniu jednego z odosobnionych namiotów na chwilę odpoczynku. Widoki wokół przepiękne, pierwszy raz w Indiach mam okazję obserwować tego rodzaju krajobraz. Dobrze że zdecydowałem się na ten wypad – spacerem z pewnością nie zapuściłbym się w te rejony i nawet nie wiedział co mnie omija.

Niestety wypad poza miasteczko odsłania jeszcze jeden mroczny sekret Indii: absolutnie nie radzą sobie tam z utylizacją śmieci. Na zdjęciu poniżej wysypisko znajdujące się przy naszej trasie, na niewielkim wzniesieniu obok miasteczka, nad zgniłozielonym bajorem – co znaczy że cały ten śmietnik wraz z wodami gruntowymi płynie stąd prosto do ich “świętego jeziorka” w centrum Pushkar

Nowe Delhi

Pushkar od Delhi dzieli dystans nieco ponad 400 km, w większości drogą NH 48, gdzie NH oznacza “National Highway” – czyli krajową autostradę. W tamtejszych warunkach drogowych oznacza około 8 godzin samej jazdy, plus przystanki.
W drodze spędzamy więc cały wtorek.

Po całym dniu w aucie, w środę – mój ostatni dzień przed wylotem z Indii – marzę tylko o jednym: rozprostować kości, rozruszać nogi, spacerować po Delhi we własnym tempie i wszędzie tam gdzie tylko mnie oczy poniosą, nie tylko gdzie zabierze mnie przewodnik czy kierowca.

Zwiedzanie rozpoczynam od znajdującego się zaraz obok mojego hotelu parku Astha Kunj oraz ulokowanej na jego terenie Lotus Temple, Świątyni Lotosu – nazwanej tak od fantastycznego kształtu, rzeczywiście przypominającego kwiat.

Przechadzka po parku Astha Kunj to czysta przyjemność. Zieleń, śpiew ptaków, ani jednego samochodu, motoru czy tuk-tuka. Spacerowałem tam dobrą godzinę, podczas której nikt mnie nie strąbił by zaoferować podwózkę. Miła odmiana od nieuchronnych zaczepek jakie spotykały mnie na ulicach. Warto jednak wspomnieć że tabliczki informacyjne w moim hotelu ostrzegały przed udawaniem się tam po zmroku, uprzedzając że okolica staje się wtedy niebezpieczna.

Niedaleko świątyni znajduje się stacja metra, które akurat w Delhi jest bardzo mocno rozwinięte: prawie 400 km torów i prawie 300 stacji. Jako wierny fan i częsty użytkownik metra londyńskiego – postanawiam dla porównania sprawdzić jak w praktyce wypada transport publiczny w Indiach. Przejazd nie sprawia żadnego problemu, pociągi odjeżdżają często, są czyste i schludne, a z pomocą Google Maps przy planowaniu trasy – nawigacja nie sprawia żadnego problemu. Koszt przejazdu do 60 minut: 30 rupii, ok. 1,5 PLN. Dla porównania, w moim rodzinnym Poznaniu najtańszy bilet normalny kosztuje 4 PLN za 15 minut.

Ostatnie co zobaczyłem w Delhi to Aleja Republiki Indii, zwana Kartavya Path albo Rajpath, czyli ceremonialny bulwar w centrum miasta, ciągnący się od pałacu prezydenckiego Rashtrapati Bhavan, aż po bramę Indii (India Gate). Nie sposób uniknąć skojarzeń z paryską Avenue des Champs-Élysées (Pola Elizejskie), pełniącą podobne funkcje i podobnie ciągnącą się od ogrodów Luwru, przez pałace Petit Palais i Grand Palais aż po paryski Łuk Triumfalny.

Tym samym w symboliczny sposób, przez Bramę Indii opuszczam ten kraj i szykuję się do wylotu jeszcze dalej od domu.

Kolejny przystanek: Australia!

Łyżka dziegciu

Dostałem od Was kilka informacji zwrotnych typu “bardzo pozytywnie piszesz o Indiach, naprawdę jest tam tak super?”. Krótko przed wylotem kilkoro znajomych bardziej chyba zdziwił wybór pierwszego przystanku niż całość wyprawy.

Dla mnie – to co zobaczyłem było warte kilku niedogodności.
Taki już mam charakter: muszę się przekonać sam, z bliska, na własne oczy.

Post factum jednak uczciwie przyznaję: Indie zdecydowanie nie są kierunkiem łatwym i nie są kierunkiem dla każdego. Dlaczego – o tym nieco więcej poniżej.

Ruch drogowy

W Indiach panują specyficzne zasady ruchu drogowego. Pierwszeństwo przejazdu ma ten kto pierwszy zatrąbi klaksonem, ewentualnie pojazd bardziej wysunięty do przodu. Zazwyczaj na drodze obok siebie jedzie więcej aut niż pasów ruchu – np. trzy pasy ruchu – cztery auta jadące bok w bok, a między nimi lawirują jednoślady.

Być może część z Was pamięta grę Frogger z 1981 roku. Dokładnie tak wygląda w Indiach przechodzenie na drugą stronę ulicy. Dwa kroki do przodu, jeden do tyłu. Nieustanna walka o życie.

A po co autostrady, oprócz trzech pasów ruchu w każdym kierunku, mają jeszcze pobocze? Odpowiedź na poniższym filmiku. Tak, to jest autostrada.

Święte krowy

Tak przynajmniej, mówiąc o Indiach, zwykło się nazywać je w Polsce.
Według moich obserwacji bliżej im do bezpańskich psów: chodzą wszędzie, jedzą co popadnie (np. plastikowe torby ze śmietnika), a ludzie ich nawet nie zauważają – chyba że trzeba je strąbić klaksonem kiedy wyjdą na środek drogi.

A propos bezpańskich psów – tych też w Indiach nie brakuje. Widywałem również dzikie świnie, które raz nawet wpakowały się na trawnik przed moim hotelem.

W wielu miejscach dokazują małpy – akurat kulturalne, daleko im do tych które widziałem np. w Kenii, a które potrafiły porwać niepilnowany plecak czy torebkę i uciec z nią na drzewo czy palmę, ku rozpaczy bezradnych w tej sytuacji turystów.

Śmieci

Mnóstwo. Wszędzie. Wypiłeś masala chai (herbatę z mlekiem i przyprawami)? Kubek rzuć pod nogi i idź dalej przed siebie. Skończyły się chipsy? To paczka też już niepotrzebna, nie? Niestety takie zachowania były nagminne i wszechobecne.

Turysta =

Turysta spoza Indii nie jest w stanie wtopić się w tłum. A to oznacza nieustanne nagabywanie przez wszystkich, którzy na turystach zarabiają: taksówki, riksze, tuk-tuki, uliczni sprzedawcy jedzenia czy pamiątek, poszukiwacze naiwniaków, “święci ludzie”, żebracy i matki “pan, patrz, głodne dziecko, pan daj na jedzenie”. Ponadto – w Europie nie do pomyślenia – bez skrępowania upomną się o napiwek.

Ludzie się gapią

Na taką informację trafiłem czystym przypadkiem, ledwie kilka dni przed wylotem. Absolutnie potwierdzam. Niejednokrotnie miałem wrażenie że biały turysta, łysy z brodą, dla hindusów jest atrakcją turystyczną równie wielką jak dla mnie Taj Mahal.

Znów różnice kulturowe – nam w Europie tłuką do głowy że “niegrzecznie” i “nie wolno” się na kogoś zapatrzeć. Tam to zupełnie normalne. Niezręczność sytuacji skutecznie przełamywał jednak zwykły uśmiech, bardzo często odwzajemniany.

Park Ranthambore spełnia wszystkie moje nadzieje i jeszcze dorzuca coś ekstra. Poranna sesja pokazała mi sporą część samego rezerwatu, różnorodność jego mieszkańców oraz fort, od którego park bierze nazwę. Na wspomnienie drugiego wjazdu i spotkania z tygrysem dalej mam ciarki na plecach.

Wraz z Bophalem znów wcześnie rano wyruszamy w trasę, aby minimalizować straty – przedłużony pobyt w Ranthambore “kosztował” mnie skrócenie wizyty w Jaipur, ostatnim z miast Złotego Trójkąta Indii. Choć wstyd się przyznać, o samych miastach – oprócz ich najważniejszy atrakcji turystycznych – przed wyjazdem wiedziałem niewiele. W czasie spędzonym w aucie (znów kilka godzin przejazdu) staram się więc uzupełniać braki informacjami od kierowcy i znalezionymi online.

Często pierwszym co sprawdzam jest notka na Wikipedii – w wersji angielskiej, gdzie większość artykułów ma znacznie bogatszą treść niż w wersji polskiej. Spodziewałem się mniejszych miasteczek, tymczasem liczba ludności przedstawia się tam następująco (dane https://www.macrotrends.net/):

• Agra – 2 368 000
• Jaipur – 4 207 000
• dla porównania: Warszawa – od kilku lat testuje granicę 1,8 mln

Jak mawia jeden z moich przyjaciół:

Najgorzej jak się komuś coś wydaje.

– Łukasz
 

Informację o populacji odnalazłem już po wizycie w Agrze (która zresztą nie sprawiała wcale wielkomiejskiego wrażenia) ale jeszcze przed dotarciem do Jaipur. Wnioski nasunęły mi się same. Po pierwsze: stolica, Delhi, ewidentnie zakrzywia mi perspektywę. Po drugie: około 24 godzin jakie spędzę w mieście nazwanym na cześć swojego założyciela, lokalnego władcy Jai Singh II, znów będzie oznaczać intensywny i napięty plan zwiedzania. W Jaipur zdecydowanie jest co robić.

Świątynia małpiego boga

Zwiedzanie zaczynam na obrzeżach miasta, od Khole Ke Hanuman Ji – świątyni małpiego boga, Hanumana. Podczas podróży pytałem kilkukrotnie i różnych osób: to ilu bogów wyznaje się w hinduizmie? Otrzymałem różne odpowiedzi, najczęściej w stylu “yyy, no w sumie to ciężko powiedzieć”. Dociekliwa natura kazała mi sprawdzić, ale internet również nie daje jednoznacznej odpowiedzi. Większość źródeł mówi o 33 najważniejszych bogach (dewa – bóg męski i dewi – żeński), ale hinduistyczne święte teksty czasem wskazują, że jest ich aż 330 milionów!

Hanuman, bóg o małpio-ludzkim ciele, jest hinduistycznym patronem mądrości, siły, odwagi, poświęcenia i samodyscypliny. Jego świątynię Bophal po angielsku nazywa monkey temple, co na miejscu okazuje się mieć drugie dno i znaczenie: kompleks świątynny pełen jest przyjaznych i sympatycznych małpek. Małpki są oswojone, ponoć jedzą ludziom z ręki dając szansę na wyjątkowe zdjęcia – pomny historii Martyny Wojciechowskiej pozostawiam je jednak samym sobie.

EleJungle

Ze świątyni Hanumana ruszamy do kolejnego miejsca na obrzeżach Jaipur.
Kolejny przystanek: słoniowa wioska EleJungle.

Tak, wiem. Temat słoniowych safari w Indiach jest mocno kontrowersyjny. Zwierzęta bywają ponoć traktowane w bestialski sposób, do posłuszeństwa przymuszane brutalnością i prądem, a nawet ogłupiane lekami czy narkotykami. Bez problemu można znaleźć na ten temat więcej informacji online, na przykład tutaj: animalrecoverymission.org, gdzie mowa nawet konkretnie o Jaipur.

Dlatego z dużą rezerwą podchodzę do tematu – do tego stopnia, że na miejscu Bophal przekazuje obsłudze “zadbajcie o tego turystę bo chyba się boi słoni”. Prawda jest jednak taka że jedyną moją obawą był faktyczny los słoni w tym miejscu i innych jemu podobnych, co zgłosiłem obsłudze, przeglądając “menu” dostępnych atrakcji. Kocham zwierzęta, wszystkie (ok, z wyjątkiem gołębi ).

Animatorzy EleJungle rozwiewają moje wątpliwości, opowiadając w jaki sposób dbają o swoich najważniejszych “pracowników”. Liczba słoni w tym miejscu pozwala pracować w systemie zmianowym: dzień wycieczek – dzień odpoczynku. Raz w tygodniu odwiedza ich weterynarz i dokładnie bada wszystkie zwierzęta. Słonie są nieustannie dokarmiane przez turystów (to jedna z płatnych atrakcji). Wreszcie, inna z atrakcji – kąpanie słoni – jest tymczasowo niedostępna, gdyż temperatury (mimo 30+ stopni na termometrze) są zbyt niskie by dodatkowo chłodzić te łagodne i piękne zwierzęta – ponoć nadmiar wody na skórze w tych warunkach byłby dla nich wręcz szkodliwy.

EleJungle elephant safari, a rare conservation project set in Jaipur. Mission: to protect the elephants in a natural environment and to provide a healthy and better life for all those creatures under our care.

– EleJungle o sobie na TripAdvisor
 

Uspokojony tymi wszystkimi wyjaśnieniami i zapewnieniami ostatecznie decyduję się na przejażdżkę po okolicy na grzbiecie słonicy o imieniu Radha, którą potem w ramach podziękowania mam okazję nakarmić – trzciną cukrową i bananami, które dla słoni są ponoć największym przysmakiem, jak czekolada .

Amer Fort

Amer (lub Amber) Palace to na portalu Trip Advisor atrakcja numer 1⃣ w Jaipur. Amer i Amber to dwie wersje pisowni tej samej nazwy – właściwszą wydaje mi się “amber” nawiązujące do koloru murów pałacu i miasta (z ang. amber to bursztyn).

Samo Amer / Amber to właściwie osobne miasteczko, położone nieco poza Jaipur. Otoczone ze wszystkich stron wielowiekowym murem obronnym o łącznej długości 12 kilometrów, aktualnie zamieszkiwane przez około 50 tysięcy osób.
Na terenie samego warownego fortu znajduje się m.in.:

• hala zgromadzeń, gdzie lokalni władcy przyjmowali na audiencje swoich poddanych by rozstrzygać ich spory oraz ściągać podatki i daniny
• łaźnie tureckie, kuchnie i pomieszczenia dla służby
• Sheesh Mahal, Pałac Luster, zdobiony – według przewodnika – weneckim szkłem Murano, sprowadzanym specjalnie na życzenie władcy
• wewnętrzny pałac, gdzie wstęp miał tylko sam król (jedyny mężczyzna w budynku!) oraz jego żony (liczba mnoga ) i służba – wyłącznie kobiety

Następnego dnia odwiedzamy jeszcze Jal Mahal – Pałac na Wodzie – gdzie ponoć ówczesne królowe (rani) spędzały czas w “klimatyzacji” w zbyt upalne dni. Budynek ma cztery kondygnacje, w tym jedną pod poziomem wody, gdzie przez przeszklone ściany można podglądać życie w jeziorze. Obecnie pałac jest niedostępny dla turystów, a na miejscu trwają prace mające przekształcić je w ekskluzywny hotel, z cenami od 1 000 USD za noc. Ciekawe czy w ramach projektu oczyszczone zostanie też jezioro, aktualnie pełne śmieci i zielonej wody…

Różowe Miasto

Stare miasto w Jaipur nazywane jest Pink City – Różowym Miastem – od koloru okalających go murów, bram wjazdowych oraz większości budynków. Prawdopodobnie najbardziej charakterystycznym budynkiem w tej części miasta jest Hawa Mahal, Pałac Wiatru, nazwany tak ze względu na ogromną liczbę 953 okien zdobiących jego fasadę. Podobno w dawnych czasach, podczas ważnych uroczystości miejskich, w pałacu zasiadały królowe-żony, a okien miało być wystarczająco dużo by każda z nich miała własny punkt obserwacyjny.

Nieco inaczej niż w Europie, gdzie z majestatem władzy kojarzą się kolory takie jak królewska czerwień (i złoto) czy kardynalska purpura – tutaj kolor różowy był kolorem pospólstwa, oznaczeniem części miasta dostępnej dla wszystkich.
Królewską barwą w Jaipur jest natomiast blado-żółty, a górujący nad okolicą pałac w tym kolorze jest widoczny z wielu miejsc starówki.

W sąsiedztwie pałacu znajduje się jeszcze jedna atrakcja: Jantar Mantar, czyli królewskie obserwatorium astronomiczne. Ukończone w 1734 na zlecenie Jai Singh II, założyciela miasta, wziętego matematyka, architekta i astronoma, mieści między innymi największy na świecie zegar słoneczny (środkowe zdjęcie poniżej). Zaprojektowane niemal 300 lat temu przyrządy do dziś precyzyjnie pokazują nie tylko czas słoneczny, ale także położenie gwiazd na nocnym niebie, znaki zodiaku czy – podczas ostatniej pełni księżyca przed porą deszczową – to czy w tym roku monsun dosięgnie Jaipur i Radżastan. Podobno ten konkretny przyrząd do dziś wzbudza szczególne zainteresowanie naukowców, z uwagi na celność prognoz.

Wciąż dużą wagę przywiązuje się tu do astrologii. Przewodnik oferuje nawet że zaprowadzi mnie do lokalnego wróżbity który może przewidzieć moją przyszłość na podstawie daty urodzenia. Postanawiam jednak nie psuć sobie niespodzianki.

Ukryty klejnot Jaipur

Na koniec zwiedzania Jaipur, po rozstaniu z przewodnikiem który oprowadzał mnie po Amber Fort i Różowym Mieście, Bophal pyta: “mogę cię zabrać w jeszcze jedno miejsce? Jeśli ci się spodoba możesz wejść, jeśli nie to ruszymy dalej.”

Bez wahania się zgadzam, wiem już doskonale że jego wskazówkom warto zaufać. Tym razem jest podobnie. Gatore Ki Chhatriyan to kompleks grobowców lokalnych władców sprzed 300-400 lat. Spoczywa tu między innymi Jai Singh II, czyli założyciel miasta, od którego pochodzi nazwa Jaipur (pur = miasto).

Miejsce okazuje się świetną ucieczką od miejskiego gwaru, samochodów, motorów, tuk-tuków i wszechobecnych ulicznych sprzedawców pamiątek.
Bez pośpiechu spaceruję pomiędzy grobowcami, fotografuję okolicę i zbieram siły przed wyruszeniem w dalszą drogę. Przede mną ostatni etap podróży, miasteczko świątyń Pushkar na południe od Jaipur – a potem powrót do Delhi.

Wciąż oczarowany majestatycznym pięknem Taj Mahal, krótkim spacerem wracam do hotelu na późne śniadanie, dopakowuję plecak i wyruszam w dalszą drogę.
Cel: Park Narodowy Ranthambore – rezerwat dzikiej przyrody w regionie Radżastan (Rajasthan), znany przede wszystkim ze względu na zamieszkującą go populację tygrysów bengalskich. Pierwotnie ustanowiony w roku 1955, w 1980 oficjalnie uzyskał status parku narodowego, swoją nazwę wywodzi od ponad tysiącletniego Fortu Ranthambore osadzonego na jednym z okolicznych wzgórz.

W drodze do Ranthambore Bophal (kierowca) wyciąga pierwsze 🃑🂡 asy z rękawa – odwiedzamy dodatkowo dwa miejsca, o których zupełnie nie wiedziałem.

Pierwszym z nich jest miasto-twierdza Fatehpur Sikri, czyli “miasto zwycięstwa”. Zbudowane w latach 1571-1573 za rządów imperatora Akbara I, przez 10 lat było stolicą państwa Mogołów. Jak wiele innych miejsc, łączy elementy architektury i sztuki islamskiej i hindu, a dziś z otwartymi ramionami przyjmuje odwiedzających wszystkich wyznań, narodowości i kultur.

Drugi przystanek robimy w miejscowości Abhaneri, gdzie główną atrakcją jest Chan Baori – studnia schodkowa zbudowana w VIII-IX wieku jako zbiornik retencyjny wody oraz miejsce odpoczynku od palącego indyjskiego słońca.
Głęboka na 19,5 metra konstrukcja, zwężająca się ku dołowi, składa się z 13 pięter i aż 35 tysięcy schodów i jest jedną z największych tego typu budowli na świecie.

Wreszcie, po całym dniu w drodze – ok. 300 km przejazdu plus zwiedzanie – docieramy na miejsce, do kameralnego hoteliku gdzie spędzę noc.

Safari

Druga z rzędu pobudka przed 6 rano dla śpiocha takiego jak ja to nic przyjemnego, zwłaszcza na wakacjach . Jednak według wskazówek obsługi hotelu i Bophala, wczesne godziny poranne to najlepsza pora na obserwację zwierząt w parku. Wiem już doskonale że warto im zaufać, dlatego o wschodzie słońca melduję się przed hotelem w oczekiwaniu na busik-kabriolet, który zabierze mnie na safari.

Mam szczęście: mój busik zbieranie pasażerów zaczyna od mojego hotelu, zajmuję więc VIP-owskie miejsce zaraz za kierowcą. Po drodze zatrzymujemy się jeszcze przy kilku innych hotelach, aż na pokładzie zbiera się komplet około dwudziestu osób, a następnie bramą Jogimahal Gate dostajemy się wreszcie na teren parku. Już na wjeździe Ranthambore zaskakuje mnie po raz pierwszy: okazuje się, że na terenie parku żyją pawie!

Teren parku jest podzielony na strefy – odwiedzamy zone 1 i zone 2 – a liczba wjeżdżających tam samochodów jest ściśle kontrolowana przez lokalne władze. Samo słowo zone miejscowi wymawiają w specyficzny, zabawny sposób – dla mnie brzmi to bardziej jak imię John . Dopiero po kilkukrotnym usłyszeniu tego określenia domyślam się, że jednak chodzi o podział parku na sektory.

Przez kolejne półtorej godziny przemierzamy rezerwat po wyznaczonych drogach, ściśle określoną trasą. Co jakiś czas kierowca przejeżdża z miejsca na miejsce, a potem gasi ryczący, wiekowy silnik, dając nam szansę na spokojną obserwację i fotografowanie otaczającej nas przyrody. Zwierzęta wydają się przyzwyczajone do widoku ludzi i samochodów – zdają się przyglądać nam z równym zaciekawieniem jak my im. Oprócz dostojnie spacerujących tu i ówdzie pawi, mamy okazję podpatrywać liczne jelenie, kilka krokodyli, różnorodne gatunki ptaków – od brodzących w wodzie czapli, przez egzotycznie ubarwione zimorodki i bąkojady, po śpiącą w konarze drzewa sówkę – a także jedno z najstarszych i największych w Indiach drzew banyam.

Nie mamy jednak szczęścia jeśli chodzi o tygrysy – przydzielone nam okienko czasowe mija zaskakująco szybko i nie udaje nam się wypatrzeć żadnych dzikich kotów. Safari to jednak nie zoo, gdzie zwierzęta żyją zamknięte w klatkach, ku uciesze odwiedzających turystów. Według informacji od przewodnika, na terenie ponad 1300 km² (w tym 392,5 km² core area) mieszka na ten moment zaledwie 77 tygrysów – niemal po równo: samców, samic i młodych kociaków – co daje sporą szansę, ale jednak nie gwarancję, napotkania któregoś z nich.

Druga runda

Wymęczony wcześniejszą niż pożądana pobudką (5:30 rano w Indiach to północ w Londynie!) i trochę zawiedziony nieśmiałością tygrysów, tym razem to ja decyduję się zagrać 🃁 kartę atutową. Plusem zwiedzania Indii na własną rękę jest to, że żaden z hoteli nie wymaga przedpłaty i umożliwia anulowanie rezerwacji w dowolnym momencie przed zameldowaniem. Dlatego zamiast po porannym safari wyruszyć w dalszą drogę do Jaipur – przedłużam pobyt w Ranthambore i na popołudniowej sesji próbuję szczęścia po raz drugi.

Sporym plusem dla turystów okazuje się fakt, że wjazdy do parku są organizowane i obsługiwane za pośrednictwem jednej centrali. Nie muszę więc szukać firmy, która ma jeszcze wolne miejsce last minute – wystarczy w hotelowej recepcji podać liczbę osób i numer pokoju, reszta dzieje się sama. Jedyne o czym muszę zdecydować to do którego sektora udać się tym razem – wraz z Bophalem i właścicielem hotelu prowadzimy żywiołową dyskusję, czy lepszy będzie John 6 czy John 10 . Finalnie stwierdzam że to i tak loteria i wybór pada na numer 10.

Wjazd do tej strefy wypada z innej strony parku. Od razu też widać nieco inne nastawienie popołudniowej sesji: prawdopodobnie wszyscy jej uczestnicy mają za sobą poranną wizytę, gdyż inne zwierzęta prawie nie wzbudzają zainteresowania. Każdy czeka tylko na jedno: spotkanie oko w oko z pasiastym drapieżnikiem.

Już kilka minut po wjeździe do parku da się wyczuć napięcie – ktoś gdzieś coś widział, ktoś inny coś słyszał, kierowcy wszystkich aut w okolicy nawołują się wzajemnie i przekazują sobie wskazówki. Zaczynam już myśleć, że w takim hałasie nie ma najmniejszych szans na obserwację dzikich kotów – i właśnie wtedy, z krzaków nad jednym z bajorek wyłania się Pan Tygrys . Podekscytowane krzyki nie pozwalają przegapić tego momentu, jednak całość trwa zaledwie kilka sekund. Zwierzę przekracza wodę i po kilku sekundach znika nam z oczu.

Po reakcji kierowców i przewodników widać jednak, że “poczuli krew” i tym razem nikt z nas nie wróci do hotelu zawiedziony czy niezadowolony. Przez kilka pełnych napięcia minut przesuwamy się – trochę do przodu, trochę do tyłu – aż w końcu tygrys wyłania się po raz kolejny, tym razem znacznie bliżej!

Nasza cierpliwość zostaje ze wszech miar wynagrodzona. Tygrys niespiesznym krokiem przechadza się wzdłuż drogi niczym modelka po wybiegu. Mam wrażenie że to zaledwie jakieś 20-30 metrów od naszych aut! Po chwili przekracza drogą przechodząc dosłownie pomiędzy autami i dopiero po dłuższej chwili znika nam z oczu w leśno-krzaczastym gąszczu.

Spotkanie wzbudza silne emocje i przepełnia mnie wdzięcznością. Obserwacji dzikich zwierząt w ich naturalnym środowisku w żaden sposób nie da się porównać z najlepszym nawet zoo. Z drugiej strony zastanawiam się, czy tygrys był aż tak najedzony, czy jeszcze nie odkrył że samochody cabrio to jak otwarta puszka kukurydzy, do której wystarczy sięgnąć żeby coś schrupać…

Po śniadaniu wymeldowuję się z hotelu, przed którym czeka już na mnie mój kierowca i najlepszy przyjaciel na kolejny tydzień, Bophal Singh. Bophal ma ponad 25 lat doświadczenia w zawodzie i nie korzysta z mapy ani nawigacji, gdyż każdą drogę którą przemierzamy zna dosłownie na pamięć. Oprócz miejsc które sam chciałem odwiedzić pokazuje mi także kilka mniej znanych i zatłoczonych, często równie pięknych atrakcji oraz sprawdzone i tanie restauracje z lokalnym jedzeniem. Podczas jednego z przejazdów, Bophal pokazuje mi też stary, oprawiony w skórę kalendarz, pełen podziękowań od zadowolonych klientów z całego świata.

Czas nie stoi w miejscu, dziś Bophala znajdziecie także na portalu Tripadvisor, gdzie jego jednoosobowa firma ma najwyższą możliwą ocenę. Gorąco polecam! Nieco później, podczas pobytu w Agrze, mam okazję poznać jego syna – Deepak podążył w ślady ojca i również pomaga turystom odkrywać piękno swojego kraju.

Wyjazd z Delhi i pokonanie około 220 km dzielących nas od Agry pomimo jazdy autostradą zajmuje około 5 godzin. Powoli, stopniowo, zaczynam odkrywać jak wygląda przemieszczanie się po kraju, tutejsze warunki drogowe i ruch na ulicach – ale to już temat na osobnego posta!

Czerwony Fort

Wzniesiony w drugiej połowie XVI wieku, Czerwony Fort jest pamiątką czasów kiedy Agra była stolicą tutejszego imperium – przed przeniesieniem do Delhi.

Oprócz majestatycznych murów z czerwonego kamienia, fort robi na mnie wrażenie z jeszcze jednego powodu: obrazuje typowe dla Indii harmonijne współistnienie, wręcz symbiozę różnych religii. W różnych zakątkach fortu przewodnik pokazuje mi motywy sztuki zarówno islamskiej, jak i hinduistycznej.

Taj Mahal love story

Druga połowa XVI wieku. Pod wodzą imperatorów: Akbara I (także: Akbar Wielki) i jego syna Jahangira – potomków Czyngis-Chana – na terenie dzisiejszego Pakistanu i północnych Indii rozkwita muzułmańskie Państwo Wielkich Mogołów.

5 stycznia 1592 na świat przychodzi Mirza Shihab-ud-Din Muhammad Khurram, ósme dziecko i trzeci syn imperatora Jahangira. W 1607 r., podczas przechadzki po targu, czternastoletni wówczas Mirza zauważa piękną, młodszą od niego o rok szlachciankę perskiego pochodzenia, Arjumand Banu. Młody książę zakochuje się od pierwszego wejrzenia, niemal natychmiast ubiega się o jej rękę i jeszcze w tym samym roku dochodzi do zaręczyn.

Na ślub przychodzi im jednak poczekać aż pięć lat – do ściśle wyznaczonej daty w 1612 roku, obliczonej przez nadwornych astrologów jako gwarancja udanego, szczęśliwego małżeństwa. A ponieważ Islam dopuszcza poligamię, Mirza poślubia jeszcze dwie inne kobiety (1610 i 1617) – oba to jednak małżeństwa polityczne.

W 1628, rok po śmierci ojca oraz po obaleniu tymczasowych rządów brata, Mirza zostaje piątym imperatorem Mogołów i przyjmuje imię Shah Jahan – z perskiego dosłownie “Król Świata” – a swojej ukochanej żonie nadaje tytuł Mumtaz Mahal czyli “wybranka pałacu” czy też “ozdoba pałacu”.

Przez 30 lat swoich rządów Shah okazuje się uzdolnionym dowódcą militarnym i – z pomocą licznych doradców – sprawnym administratorem. Według historyka Agnusa Maddisona, ówczesne imperium mogolskie wyprzedziło Chiny i stało się największą światową gospodarką, produkując niemal 1/4 światowego PKB [źródło].
Okres jego rządów jest też uznawany za apogeum mogolskiej architektury.

Według zapisków nadwornych historyków, imperator na zawsze pozostaje wierny wybrance swojego serca, a pozostałym żonom poświęca niewiele uwagi.
Przez 19 spędzonych razem lat cesarska para doczekała się czternaściorga dzieci, z których jednak aż siedmioro umiera podczas porodu albo w bardzo wczesnym wieku dziecięcym. W roku 1631, na skutek komplikacji po trwającym 30 godzin porodzie umiera sama cesarzowa, a pogrążony w rozpaczy Król Świata nakazuje budowę pałacu-grobowca jakiego świat jeszcze nie widział.

Miejsce budowy zostaje wyznaczone nad świętą rzeką Yamuna, gdzie na terenie liczącego 17 hektarów ogrodu wzniesiony zostaje wyjątkowy grobowiec z białego marmuru, zdobionego kamieniami szlachetnymi i półszlachetnymi. Budynek na planie kwadratu jest idealnie symetryczny, z dwoma wyjątkami: obok znajdującego się w samym centrum nagrobka królowej Mumtaz pochowano bowiem także samego imperatora; a każda ze ścian ozdobiona jest innymi wersami koranu.

Budowa trwa łącznie 22 lata, a na terenie kompleksu oprócz samego grobowca powstają także kolejne pary idealnie symetrycznych konstrukcji:

• meczet i aula audiencyjna Jama’t Khanah po przeciwnych stronach grobowca
• Jal Mahal, Pałac Na Wodzie, i stojący naprzeciwko budynek muzeum.

Cały kompleks otoczony jest murem obronnym z trzema bramami – na wschodzie, południu i zachodzie – oraz imponującą wewnętrzną bramą Sirhi Darwaza.

Dziś Taj Mahal, w Agrze nazywany pieszczotliwie “The Taj”, to z pewnością jeden z najbardziej rozpoznawalnych budynków na świecie, odwiedzany każdego roku przez około 7-8 milionów turystów. W otwartym głosowaniu w 2007 roku został wybrany jednym z 7⃣ Nowych Cudów Świata. Odwiedzając imponujący pałac realizuję więc pierwsze z moich podróżniczych marzeń i celów na tę wyprawę.

Po obejrzeniu kompleksu, przewodnik zabiera mnie w jeszcze jedno miejsce. Kontynuując trwające od pokoleń tradycje, lokalni rzemieślnicy wciąż tą samą techniką obrabiają tam kamienie szlachetne i osadzają je w marmurze, tworząc wszelkiego rodzaju przedmioty użytkowe i dekoracje – od stolików kawowych po podkładki pod kubek, pudełka na drobiazgi czy magnesy. Oczywiście wszystko do kupienia, a kiedy wspominam że nie mam miejsca w bagażu – sprzedawca proponuje nawet pakowanie i wysyłkę do dowolnego kraju na świecie.

WSKAZÓWKI

Wybierającym się do Taj Mahal gorąco polecam stawić się na miejscu o wschodzie słońca, a po wejściu skierować się prosto do grobowca.
Dzięki temu zobaczycie wnętrze w ciszy i spokoju – ok. 6:30 wraz ze mną w środku były może ze trzy osoby. Jakąś godzinę później, kiedy wróciłem na “drugą rundę” – pomiędzy rosnącym tłumem ciężko już było przejść.

Polecam również punkt widokowy Mehtab Bagh Taj View Point, znajdujący się po przeciwnej stronie rzeki Yamuny (ostatnie zdjęcie z krowami).
Za 50 rupii (jakieś 2,5-3 zł), w kameralnej atmosferze zobaczycie tam zachód słońca z widokiem na The Taj, Czerwony Fort i rzekę Yamuna.
 

Pierwszy kontakt z Delhi robi na mnie niesamowite, wręcz onieśmielające wrażenie. Feeria barw, kakofonia dźwięków, intensywność i różnorodność zapachów oraz nieskończone tłumy ludzi przelewające się we wszelkich kierunkach, każdym dostępnym środkiem transportu – wszystko to razem turystę z Europy z pewnością może przyprawić o zawrót głowy.

Według raportu World Urban Areas portalu demographia.com, na terenie tzw. National Capital Territory (NCT) of Delhi mieszka łącznie ponad 33 miliony ludzi, co daje miastu pozycję trzeciego najbardziej zaludnionego obszaru miejskiego na świecie – po japońskiej aglomeracji Tokyo-Yokohama oraz indonezyjskiej Jakarcie (stan na lipiec 2022).

W tym samym rankingu Londyn, z nieco ponad 11 milionami mieszkańców, plasuje się zaledwie na 36. miejscu (trzeci w Europie, po Moskwie i Istambule). Kosmopolityczny Londyn to zatem mniej więcej 1/3 Delhi, przy ponad dwukrotnie mniejszej gęstości zaludnienia (6 481 osób / km², przy 13 749 os. / km² w Delhi).

Stare Delhi

Po wylądowaniu i załatwieniu formalności (Polacy do Indii potrzebują wizy), do hotelu docieram około 15 lokalnego czasu. Zostawiam bagaż i nie tracąc więcej czasu ruszam na zwiedzanie Starego Miasta – Old Delhi. Na miejscu decyduję się na wycieczkę rikszą rowerową, a sympatyczny kierowca pokazuje mi okolicę i opowiada o mijanych atrakcjach. Mam okazję zobaczyć dwa imponujące budynki z XVII wieku, zbudowane na życzenie imperatora Shah Jahan, władcy ówczesnego imperium Mughal:

• Czerwony Fort (Red Fort, Lal Qila) – warowna twierdza, wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO, oraz
• Meczet Jama Masjid – zdolny pomieścić około 25 tysięcy wiernych, do dziś pozostaje jednym z największych w Indiach.

Mniej więcej na obszarze pomiędzy fortem a meczetem rozciąga się ogromny targ, a właściwie sieć mniejszych, tematycznych ulicznych targowisk – targ przypraw i herbaty, targ złotniczo-jubilerski, niezliczona ilość sklepów z lokalnymi ubraniami i dodatkami, strojami ślubno-weselnymi, do tego buty, elektronika, i wiele innych. Intensywne zapachy przypraw silnie łaskoczą mój nieprzyzwyczajony nos, finalnie prowadząc do potężnego ataku kichania i psikania .

Jak u Hitchcocka

Słynny reżyser, scenarzysta i producent, jeden z najbardziej wpływowych twórców w historii kina, podał kiedyś następujący przepis na ciekawy film:

Film powinien zaczynać się od trzęsienia ziemi,
potem zaś napięcie ma nieprzerwanie rosnąć.

– Alfred Hitchcock
 

Przewrotny los potraktował tę myśl bardzo dosłownie. Pełen wrażeń po pierwszym dniu zwiedzania w mojej podróży dookoła świata, siedziałem już w pokoju hotelowym z laptopem na kolanach, robiąc notatki do kolejnego posta, kiedy odniosłem wrażenie, że… łóżko pode mną się rusza!

Zeskoczyłem zaniepokojony. Zajrzałem pod materac – solidna skrzynia, żadnych chybotliwych nóg. Obejrzałem łóżko ze wszystkich stron. Nic. Po chwili wszystko ustało, a ja uznałem, że musiało mi się wydawać i chyba czas spać…

Odpowiedź przyszła następnego dnia, rano przy śniadaniu, z lokalnej telewizji. Krótko po 22 lokalnego czasu, w oddalonym o ok. 1000 km rejonie Hindu Kush w Afganistanie, odnotowano trzęsienie ziemi o sile 6,6 – 7,5 w skali Richtera – odczuwalne nawet tu, w stolicy Indii. Tak silne wstrząsy notowane są zaledwie około 100 razy rocznie, w skali całego świata! Na szczęście, według źródeł do których dotarłem, nie odnotowano ofiar ani znacznych uszkodzeń budynków.

Podejrzewałem wcześniej, teraz stwierdzam z całą pewnością: będzie ciekawie!